Mijn (voorlopige) visie op het muziekonderwijs in de onderbouw

Op de onderbouw van het voortgezet onderwijs krijgen kinderen les van 12 tot 15 jaar oud. Deze kinderen zijn in een fase van hun leven waarin van alles gebeurt, lichamelijk en geestelijk.

Vooral geestelijk krijgen de kinderen veel voor de kiezen tegenwoordig, door alle nieuwe media. Door de veelzijdigheid van informatie die op hun afgevuurd wordt, is het van belang dat de kinderen zelf leren bepalen wat nuttige informatie is om op te slaan en welke informatie minder relevant is. Zij leren op deze leeftijd een mening vormen . Ik vind dat de school en de leerkrachten kinderen moeten helpen om dit te leren. Bijvoorbeeld door middel van het stellen van affectieve leerdoelen. In het vak muziek kun je hierbij denken aan: het kind kan op muziek een rap maken over een onderwerp wat hem interesseert en waarbij hij een mening of gevoel kan uiten OF het kind kan zelfstandig een muziekstuk uitkiezen wat hij/zij mooi vindt en in de klas uitleggen wat de reden is dat hij of zij dit stuk zo mooi vindt.

Niet alleen denk ik dat deze kinderen behoefte hebben aan aanreiking van hulpmiddelen om te kunnen functioneren in deze tijd van overvloedige informatie, ook het bieden van structuur op school kan veel rust geven in hun hoofd. Duidelijkheid bieden in de te behalen leerdoelen, zodat het kind precies weet wat van hem/haar verwacht wordt, maar ook duidelijkheid in wat ze van mij als docent kunnen verwachten (bijvoorbeeld qua hulp of qua straffen).

In het muziekonderwijs vind ik het belangrijk dat ieder kind plezier ervaart in het spelen van muziek. Niet alle aspecten van het vak muziek zijn leuk voor een kind. Bijvoorbeeld: iemand zingt heel graag…maar vind het minder leuk om piano te spelen. Ik vind het een uitdaging om het kind dan op zo’n manier te benaderen dat het toch interesse krijgt voor het toetseninstrument. Bijvoorbeeld d.m.v. een opdracht waarin hij/zij zichzelf leert begeleiden tijdens het zingen…in kleine stapjes.

Ik geloof dat ieder kind muzikaal is, maar ieder op zijn/haar eigen manier. Het is dan de taak van de leerkracht om uit te zoeken welke invalshoek het beste werkt voor het type leerling. Het ene kind denkt erg vanuit gehoor, het andere weer vanuit leerboeken. Het ene kind heeft de neiging om op tafels en stoelen te trommelen, het andere loopt fluitend van school naar huis. Kinderen hebben vaak zelf niet eens door hoe vaak ze muziek maken. Door ze er alert op te maken is het mogelijk hun muzikale belevingswereld te vergroten en hun meer zelfvertrouwen te geven in het vak muziek.

28 Mei "Speelstuk deel 3"

Het begint vandaag al goed; de trein vertrekt te vroeg, ik mis hem en kom te laat op school. Vanaf station Hollandsche Rading neem ik contact op met Andre, of hij de les wil beginnen met een blok liedjes zingen. Zodat ik het daarna weer van hem kan overnemen met de inleiding van het speelstuk.

Een half uur te laat kom ik op school aan. Ik heb een heel lesprogramma uitgewerkt met verbeterde en daardoor duidelijkere melodiepartijen van het speelstuk. Alleen door alle haast vergeet ik ze bij de concierge uit te printen en te kopieren, maar ren meteen door naar het klaslokaal...waar de kinderen met Jochem en Andre luid aan het zingen zijn.

Vanaf mijn mail open ik de nieuwe partituren en laat ze op de beamer zien, ik probeer de kinderen uit te leggen dat ze allemaal op hun blaadje 2 maten moeten veranderen. Niemand snapt het en ik leg het niet goed uit omdat ik dit scenario (zonder uitgeprinte partituren voor iedereen) niet van te voren bedacht had. Ik had gewoon alsnog de nieuwe partijen moeten printen, zodat ze de oude weg konden gooien. Nu maakt iedereen een slordig kladblaadje van zijn partituur.
Terwijl ik er een rotzooitje van maak in mijn uitleg, roepen de gitaristen dat ze naar de gang willen om te oefenen, omdat de uitleg toch alleen voor de toetsenisten geldt. Zonder dit tegen de rest van de klas te melden laat ik de gitaristen naar de gang gaan (onder begeleiding van Andre). Daardoor denkt de rest van de klas dat de uitleg voorbij is en gaan zij ook direct naar de keyboards.

Ik krijg een blackout, weet ff niet meer wat ik moet doen om de les nu nog goed te laten verlopen. Op deze manier kunnen ze nooit aan het einde van de les voor een cijfer spelen, want daarvoor is er nog teveel onduidelijkheid. Verdere uitleg gaat niet werken, dus ik ga langs iedere toetsenist om te horen en te zien hoe het gaat en eventueel te helpen. Na wat pijn en moeite snapt iedereen de nieuwe partituur en kunnen ze het allemaal spelen.

Ik ben vergeten om de melodieen met zijn allen tegelijk te spelen. De groep is nog steeds te groot en onoverzichtelijk voor me! Maar Jochem schiet me te hulp. Hij telt af en de kinderen spelen samen de melodie. Pfff...ben echt de weg kwijt.

Dan komt een gitariste naar binnen: "Het lukt niet!".
Dus ik: "Hoezo, jullie konden hem vorige week al feilloos spelen?".
"Jamaar, het lukt niet met Andre!".
"Andre is ook een andere docent die pakt het anders aan, maar als je goed luistert naar hem en niet teveel moppert op hem, maar gewoon doet wat hij...dan lukt het vast wel!"
"Owhkee" (sip gezicht)

Tien minuten later komt ze weer binnen. "Wil je ons alsjeblieft helpen?"
Dus ik ruil met Andre, vindt het ook een opluchting...want zo'n klein groepje gitaristen werkt voor mij beter dan een grote groep toetsenisten (die met hun rug naar je toe zitten).

De bel gaat en de les is voorbij.
De kinderen hebben wel vooruitgang geboekt. Volgende week beginnen we met samenspelen en halverwege de les gaan we spelen voor een cijfer. Ik ga wederom een lesplan maken, maar ik zal me er niet op vastpinnen ....je weet nooit wat er gebeurd!


Jochem geeft me na de les goede reflectie. Hij verteld hoe ik reageerde op de onvoorziene situatie en vraagt aan mij hoe ik dit anders kan aanpakken voortaan; rust bewaren, niet gaan schreeuwen maar juist in je stoel gaan zitten en wachten tot het stil wordt (kan ik alvast nadenken hoe ik de les verder ga voortzetten) en toch misschien maar de klas uitlopen om nog ff die partituren te kopieren voor die kids!
Al met al een heerlijke, maar vooral leerzame les dus!



Na de les hebben we een interview met de directeur. Heel gezellig en interessant. Ze heeft een positieve visie op het kunstonderwijs. Verder volgen we een les verzorging, waarin we met de kinderen mogen koken (zelfgemaakte patat, hamburgers en salade....JUMMIE!!!).

21 Mei "Speelstuk deel 2"

Vandaag gaan we verder met het speelstuk "Lean on me". Andre geeft een inleiding over wat we gaan doen;
een half uur individueel oefenen, dan een half uur samenspelen en vervolgens spelen voor een cijfer. De gitaristen-in-de-dop gaan met mij mee en Andre helpt de toetsenisten-in-de-dop met het instuderen van het stuk.

Het groepje gitaristen is zeer enthousiast om te spelen. Ik stem alle gitaren eerst en ze blijven heel rustig....ze weten sinds vorige week dat ze niet op de gitaren mogen rammen als er gestemd wordt.
Eerst laat ik ze even alleen met het instrument...ieder mag even kloten (hoeven ze dat niet tussendoor nog es te doen). Dan vraag ik of ze allemaal het C-akkoord willen spelen en controleer of dit goed gaat. Zo werken we de drie akkoorden door.
En dan spelen we het hele stuk weer eens door waarbij ik de maat tik met mijn voet. Dit spelen gaat heel goed.
De kinderen vertellen me dat het ze lastig lijkt om alleen, als enige gitarist, samen te spelen met twee toetsenisten. Ze vragen: hoe hou ik het tempo vast, hoe moet ik tellen als ik ook gitaar speel. Ik leg uit dat ze mee kunnen tellen door met hun voet op de grond te tikken, net zoals ik dat doe. Ze moeten dan wel eerst aftellen....1,2,3,4 en rats!
Niet alle kinderen lukt het om te tikken met hun voet, dit te verbinden aan de maatsoort en ook nog eens gitaar te spelen. Ik geef dus meerdere opties; hardop meetellen, in je hoofd meetellen, de maat simpelweg aanvoelen. We oefenen dit met z'n allen. Ik tel niet meer mee; 1 van de gitaristen telt af en iedereen houdt de maat bij met zijn voet, in gedachten of door mee te tellen hardop. Wonderbaarlijk genoeg blijven ze in tempo en spelen ze allemaal tegelijk!
Dan oefen ik het individueel met ze. Om de beurt spelen ze een regel van het lied, degene die steeds de eerste regel speelt telt ook af en verder moet iedereen starten met zijn regel in de flow van het nummer (zelf meetellen dus, de andere gitaristen mogen niks doen). Het gaat uitstekend. De concentratie is goed doordat ze op moeten letten waar we zijn in het nummer en waar ze moeten beginnen en eindigen.
De kinderen denken nu zelf dat ze klaar zijn om samen te spelen met de toetsenisten. Te gek, dat zelfvertrouwen!

Ik inventariseer hoever Andre is met de toetsenisten. Het blijkt nog moeizaam te gaan. De toetsenisten zijn nog niet klaar om samen te spelen en Andre is bang dat de kinderen vandaag nog niet zover zijn dat ze het stuk al voor een cijfer kunnen spelen. Ik geef Andre nog even de tijd en ga met de gitaristen het niveau wat verhogen door ze twee keer in de maat een akkoord te laten spelen (waardoor ze sneller van akkoord moeten wisselen). Op een gegeven moment komt Andre weer binnen en zegt dat hij met zijn allen wil spelen. De helft van de toetsenisten (aleen die met melodie 1 of alleen die met melodie 2) speelt onder leiding van Andre met de gitaristen mee.

De gitaristjes brengen het er goed van af. Maar de toetsenisten wat minder, ze hebben moeite met de maat tellen e.d.....ik laat Andre zijn gang gaan. Na een tijdje merken we dat de kinderen behoefte hebben om even iets anders te doen, te lang studeren is ook niet goed...Jochem gaat een lied met ze zingen. En dan hop is de les alweer voorbij.

De meiden uit mijn gitaargroep komen nog vragen of ze in de pauze in het muzieklokaal verder mogen oefenen met gitaarspelen!! Wat een eer voor je werk dat enhtousiasme! Echt :)

Volgende week dus maar spelen voor een cijfer.
Ik heb met Jochem afgesproken dat ik volgende week de inleiding doe en de leiding neem over de manier van werken van de toetsenisten. De gitaristen hebben van mij al geleerd hoe ze zonder mij moeten studeren dus dit moet goed gaan (af en toe even komen kijken hoe het gaat).
Ik ga een plan maken over hoe ik de les wil gaan aanpakken zodat de kinderen volgende week zekerheid hebben dat ze het goed doen en een goed cijfer kunnen halen. We gaan eens goed met z'n allen naar de partituren kijken, we luisteren eens hoe alles samen zal gaan klinken uiteindelijk en we gaan oefenen met maattellen (zoals ik ook bij de gitaristen deed). Het plan stuur ik op naar Andre en Jochem zodat zij ook goed op de hoogte zijn.

Volgende week hebben we ook een interview met de schoolleiding. Spannend!

Kussies Renske